Over FAS

Risico's alcohol en zwangerschap

Foetaal Alcohol Syndroom wordt veroorzaakt door alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Zowel bij het publiek als de professionals bestaat nog veel onduidelijkheid over FAS. Hieronder vind je de feiten.

Meer feiten weten over FAS? In het boek 0% Alcohol en zwangerschap vind je antwoord op vragen zoals: Op welke organen heeft alcohol invloed tijdens de zwangerschap? Of: Hoe ga je het gesprek over alcohol aan met een zwangere vrouw? Bestel het boek hier.

Uit onderzoek is gebleken dat alcoholgebruik tijdens de zwangerschap verschillende schadelijke effecten kan hebben. Dit geldt ook al voor kleine hoeveelheden. Een eenmalige consumptie van één tot twee standaardglazen alcohol zorgt er al voor dat de foetale ademhalingsbewegingen tijdelijk worden onderdrukt. Dit kan wel twee uur duren. Ook de slaap van de foetus verandert van kwaliteit.

Onderzoek heeft aangetoond dat de foetus zelfs langer last heeft van alcohol dan de moeder. De alcohol is ook langer aanwezig in de foetus dan in de moeder. Dit komt doordat de foetus veel minder capaciteit heeft om alcohol af te breken dan een volwassene. Een groot deel van de alcohol wordt hierdoor uitgescheiden in het vruchtwater. De foetus drinkt dit vruchtwater op en hierdoor blijft de alcohol hangen in het foetale systeem. Kortom, ook één glaasje heeft dus al negatief effect op de foetus.– Gezondheidsraad

Volgens onderzoek van de Gezondheidsraad drinkt tussen de 35 en 50 procent van de zwangeren nog weleens een glaasje en dat is geen exclusief probleem van lager opgeleiden. Over drinken wordt vaak vrij gemakkelijk gedaan: dat ene glaasje zou geen kwaad kunnen? Maar op de vraag wat nou precies te veel is, bestaat geen eenduidig antwoord.

Sommige kinderen en sommige moeders zijn gevoeliger dan andere. Dit betekent dat kinderen wel degelijk ook door sociaal alcoholgebruik schade op kunnen lopen. Hoe gevoelig een kind is: daar kom je pas achteraf, en dus te laat, achter. Het enige juiste advies is daarom om helemaal niet te drinken tijdens de zwangerschap. – Dick Swaab, hersenonderzoeker

Er bestaat een wijdverbreid en gevaarlijk misverstand dat een vrouw in de eerste weken van de zwangerschap veilig kan drinken omdat de placenta dan nog niet gevormd is. Maar alcohol wordt na inname al direct door het lichaamsvocht opgenomen, niet alleen door het bloed. Op die manier komt er ook alcohol in het vruchtwater terecht. Zelfs in de dooierzak krijgt een foetus alcohol door het vocht dat hem omringt. Ook in de eerste weken van de zwangerschap is het drinken van het alcohol dus schadelijk voor het ongeboren kind. – Inge van Balkom, oprichter FAS-poli

De foetus is gedurende de hele zwangerschap gevoelig voor alcohol. Verschillende weefsels zijn in verschillende perioden gevoelig(er) voor schade, en daarmee ook voor alcohol. In de eerste twee weken van de zwangerschap is er vooral kans op miskramen door alcoholgebruik. Vanaf bijvoorbeeld week 3 van de zwangerschap lopen het centraal zenuwstelsel, hersenen en ruggenwervel gevaar. Dit zijn organen die tot het einde van de zwangerschap gevoelig zijn. Maar ook o.a. het hart, tanden, ogen en oren zijn in bepaalde periodes extra gevoelig voor schade door alcohol. Meer info over specifieke gevoelige periodes vind je in het boek 0% Alcohol en zwangerschap. –Rudi Kohl, kinderarts en FAS-specialist

We weten niet precies hoeveel kinderen er in Nederland geboren worden met schade na alcoholblootstelling tijdens de zwangerschap, want we tellen ze niet op een centrale plaats. En dat is precies het probleem als je de ernst van de situatie wilt bewijzen. De enige bruikbare cijfers waarover we beschikken, komen uit de VS, Engeland en Canada. Vooral de Verenigde Staten hebben een lange traditie van epidemiologisch onderzoek. In de VS en Canada wordt geschat dat een of twee op de duizend kinderen met FAS wordt geboren, en drie tot vijf op de duizend met FASD, het paraplubegrip voor kinderen die geboren worden met alcoholschade. Die cijfers zijn moeilijk één op één te gebruiken voor een ander land. Wat we wel weten, is dat de gemiddelde alcoholconsumptie in Nederland hoger is dan in Canada en de Verenigde Staten.– Inge van Balkom, oprichter FAS-poli

We weten inmiddels dat een genetische aanleg ervoor zorgt dat de gevoeligheid voor alcohol per persoon verschilt. Bij een zwangere vrouw zonder genetische aanleg kan één glas wijn misschien niet zo veel kwaad. Maar voor een vrouw die wél gevoelig is, is dat ene glaasje waarschijnlijk genoeg om schade aan te richten bij het ongeboren kind.– Rudi Kohl, kinderarts en FAS-specialist

Vaak wordt gedacht dat één glaasje alcohol tijdens de zwangerschap wel kan. Maar wat is de definitie van één glaasje? Gaat het om één glas tijdens de hele zwangerschap of één glas per dag? Hoe eerder in de zwangerschap je drinkt, hoe slechter. Maar vooral hoe meer in één keer, hoe slechter. Als je veel drinkt, doe je er namelijk langer over om de alcohol te verwerken.Het is van verschillende factoren afhankelijk in welke mate alcohol gevaarlijk is voor de foetus. Toch is er geen veilige ondergrens bekend voor het drinken tijdens de zwangerschap.– Inge van Balkom, oprichter FAS-poli

Een diagnose FAS of FASD stel je niet zomaar, er moet sprake zijn van een combinatie van vier factoren: groeiachterstand, uiterijke kenmerken, gedragsafwijking en blootstelling aan alcohol tijdens de zwangerschap. Deze factoren vormen samen het gehele plaatje. Als je al deze kenmerken kunt vaststellen, luidt de diagnose: FAS. Zijn er slechts drie kenmerken (bewijsbaar) aanwezig, waaronder de blootstelling aan alcohol, dan noemen we het Fetal Alcohol Spectrum Disorder (FASD). Zijn de uiterlijke kenmerken niet aanwezig, dan is er geen sprake van FAS, maar van FASD: de parapluterm voor alcoholschade. Kinderen met FASD herken je vooral aan hun afwijkende gedrag. – Rudi Kohl, kinderarts en FAS-specialist

Het gebeurt vaak dat een kind met FAS een verkeerde diagnose krijgt, zoals autisme of ADHD. Toch zijn er duidelijke verschillen. Psycholoog de Vries vertelt: “Een kind met FAS kan de ene dag nog weten hoe hij zelf zijn haren moet wassen, en de volgende dag echt niet meer weten wat hij moet doen. Dit is iets wat je niet ziet bij autisme en ADHD.–Jan de vries, psycholoog

Alcohol heeft effect op de frontale hersenlobben. Bij de embryo zijn deze gekoppeld aan de ontwikkeling van het middengedeelte van het gezicht. Simpel gezegd zijn de voorhersenen door FAS kleiner, waardoor de schedel anders is opgebouwd en het gezicht er anders uitziet. Bij kinderen met FAS ontbreekt vaak het filtrum – het geultje tussen neus en bovenlip – en is de oogspleet smaller. – Rudi Kohl, kinderarts en FAS-specialist

In de baarmoeder en in de eerste levensjaren ontwikkelen onze hersenen zich in een razend tempo tot een netwerk van neuronen en zenuwcellen. In dat enorm complexe netwerk worden onze karaktereigenschappen, talenten en beperkingen al voor een belangrijk deel vroeg in de ontwikkeling vastgelegd. Als de moeder alcohol drinkt tijdens de zwangerschap, verstoort het de vorming van dit netwerk, waardoor bij het kind permanente stoornissen in de hersenfuncties kunnen ontstaan, zoals stoornissen in leren en geheugen en gedragsstoornissen.

Veel FAS-kinderen hebben een verstandelijke handicap doordat het voorste deel van de hersenen beschadigd is, de prefrontale cortex. De prefrontale cortex is het hersengebied dat nog onrijp is in de puberteit, daarom lijken sommige uitingen van FAS ook wel op extreme symptomen van puberteit. Bij FAS-kinderen speelt echter ook nog mee dat hun oordeel over andere personen niet goed ontwikkeld is, waardoor ze gemakkelijk in contact komen met de verkeerde mensen. Ze reageren impulsief, overtreden regels omdat ze die niet begrijpen en kunnen niet voorzien in wat voor problemen ze terechtkomen.– Dick Swaab, hersenonderzoeker

Eén ding staat vast: het is nergens bewezen dat het drinken van alcohol tijdens de zwangerschap volledig veilig is. Bovendien is schade door alcohol aan de foetus nooit meer terug te draaien. Het is belangrijk om niet te redeneren vanuit de vraag wat nog net zou kunnen, of wat nog net gezond is. Al in 2005 oordeelde de Gezondheidsraad dat er geen veilige ondergrens bestaat voor alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Alleen door niets te drinken sluit je de risico’s op blijvende schade volledig uit. – Sjef Czyzewski, zorgvernieuwer

Reis mee met het FAS-kompas

En krijg gratis om de maand een bijzonder verhaal van een van de vijf hoofdpersonen.

Reis mee!