Over FAS

FAS wordt veroorzaakt door alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Zowel bij het publiek als de professionals bestaat nog veel onduidelijkheid over FAS. Dit zijn de feiten.

Volgens onderzoek van de Gezondheidsraad drinkt tussen de 35 en 50 procent van de zwangeren nog weleens een glaasje en dat is geen exclusief probleem van lager opgeleiden. Over drinken wordt vaak vrij gemakkelijk gedaan: dat ene glaasje zou geen kwaad kunnen? Maar op de vraag wat nou precies te veel is, bestaat geen eenduidig antwoord.

Sommige kinderen en sommige moeders zijn gevoeliger dan andere. Dit betekent dat kinderen wel degelijk ook door sociaal alcoholgebruik schade op kunnen lopen. Hoe gevoelig een kind is: daar kom je pas achteraf, en dus te laat, achter. Het enige juiste advies is daarom om helemaal niet te drinken tijdens de zwangerschap. – Dick Swaab, hersenonderzoeker

Er bestaat een wijdverbreid en gevaarlijk misverstand dat een vrouw in de eerste weken van de zwangerschap veilig kan drinken omdat de placenta dan nog niet gevormd is. Maar alcohol wordt na inname al direct door het lichaamsvocht opgenomen, niet alleen door het bloed. Op die manier komt er ook alcohol in het vruchtwater terecht. Zelfs in de dooierzak krijgt een foetus alcohol door het vocht dat hem omringt.– Inge van Balkom, oprichter FAS-poli

We weten niet precies hoeveel kinderen er in Nederland geboren worden met schade na alcoholblootstelling tijdens de zwangerschap, want we tellen ze niet op een centrale plaats. En dat is precies het probleem als je de ernst van de situatie wilt bewijzen. De enige bruikbare cijfers waarover we beschikken, komen uit de VS, Engeland en Canada. Vooral de Verenigde Staten hebben een lange traditie van epidemiologisch onderzoek. In de VS en Canada wordt geschat dat een of twee op de duizend kinderen met FAS wordt geboren, en drie tot vijf op de duizend met FASD, het paraplubegrip voor kinderen met alcoholschade. Die cijfers zijn moeilijk één op één te gebruiken voor een ander land. Wat we wel weten, is dat de gemiddelde alcoholconsumptie in Nederland hoger is dan in Canada en de Verenigde Staten.– Inge van Balkom, oprichter FAS-poli

We weten inmiddels dat een genetische aanleg ervoor zorgt dat de gevoeligheid voor alcohol per persoon verschilt. Bij een vrouw zonder genetische aanleg kan een glas wijn misschien niet zo veel kwaad. Maar voor een vrouw die wél gevoelig is, is dat ene glaasje waarschijnlijk genoeg om schade aan te richten bij het ongeboren kind.– Rudi Kohl, kinderarts en FAS-specialist

Vaak wordt gedacht dat één glaasje wel kan. Maar wat is de definitie van één glaasje? Gaat het om één glas tijdens de hele zwangerschap of één glas per dag? Hoe vroeger in de zwangerschap je drinkt, hoe slechter. Maar vooral hoe meer in één keer, hoe slechter. Als je veel drinkt, doe je er namelijk langer over om de alcohol te verwerken.

– Inge van Balkom, oprichter FAS-poli

Een diagnose FAS of FASD stel je niet zomaar, er moet sprake zijn van een combinatie van vier factoren: groeiachterstand, fysieke kenmerken, gedragsafwijking en blootstelling aan alcohol. Deze factoren vormen samen het gehele plaatje. Als je al deze kenmerken kunt vaststellen, luidt de diagnose: FAS. Zijn er slechts drie kenmerken (bewijsbaar) aanwezig, waaronder de blootstelling aan alcohol, dan noemen we het Fetal Alcohol Spectrum Disorder (FASD). Zijn de fysieke kenmerken niet aanwezig, dan is er geen sprake van FAS, maar van FASD: de parapluterm voor alcoholschade. Kinderen met FASD herken je vooral aan hun afwijkende gedrag. – Rudi Kohl, kinderarts en FAS-specialist

Alcohol heeft effect op de frontale hersenlobben. Bij de embryo zijn deze gekoppeld aan de ontwikkeling van het middengedeelte van het gezicht. Simpel gezegd zijn de voorhersenen door FAS kleiner, waardoor de schedel anders is opgebouwd en het gezicht er anders uitziet. Bij kinderen met FAS ontbreekt vaak het filtrum – het geultje tussen neus en bovenlip – en is de oogspleet smaller. – Rudi Kohl, kinderarts en FAS-specialist

In de baarmoeder en in de eerste levensjaren ontwikkelen onze hersenen zich in een razend tempo tot een netwerk van neuronen en zenuwcellen. In dat enorm complexe netwerk worden onze karaktereigenschappen, talenten en beperkingen al voor een belangrijk deel vroeg in de ontwikkeling vastgelegd. Alcohol verstoort de vorming van dit netwerk, waardoor bij het kind permanente stoornissen in de hersenfuncties kunnen ontstaan, zoals stoornissen in leren en geheugen en gedragsstoornissen.

Veel FAS-kinderen hebben een verstandelijke handicap doordat het voorste deel van de hersenen beschadigd is, de prefrontale cortex. De prefrontale cortex is het hersengebied dat nog onrijp is in de puberteit, daarom lijken sommige uitingen van FAS ook wel op extreme symptomen van puberteit. Bij FAS-kinderen speelt echter ook nog mee dat hun oordeel over andere personen niet goed ontwikkeld is, waardoor ze gemakkelijk in contact komen met de verkeerde mensen. Ze reageren impulsief, overtreden regels omdat ze die niet begrijpen en kunnen niet voorzien in wat voor problemen ze terechtkomen.– Dick Swaab, hersenonderzoeker

Eén ding staat vast: het is nergens bewezen dat het drinken van alcohol tijdens de zwangerschap volledig veilig is. Het is belangrijk om niet te redeneren vanuit de vraag wat nog net zou kunnen, of wat nog net gezond is. Al in 2005 oordeelde de Gezondheidsraad dat er geen veilige ondergrens bestaat voor alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Alleen door niets te drinken sluit je de risico’s volledig uit. – Sjef Czyzewski, zorgvernieuwer

Word vriend van het FAS2025 project

En volg deze kinderen op weg naar volwassenheid

Steun het project!